Τριάντα επτά χρόνια συμπληρώθηκαν στις 3 Αυγούστου 2026 από τη συντριβή της πτήσης 545 της Ολυμπιακής Αεροπλοΐας στο όρος Κέρκης της Σάμου, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους και οι 34 επιβαίνοντες. Ανάμεσά τους βρίσκονταν οικογένειες, μικρά παιδιά και μία έγκυος αεροσυνοδός, σε μία από τις μεγαλύτερες αεροπορικές τραγωδίες που έχουν σημειωθεί στην Ελλάδα.
Ήταν Πέμπτη 3 Αυγούστου 1989. Το δικινητήριο ελικοφόρο αεροσκάφος Shorts 330-200, με αριθμό νηολογίου SX-BGE και την ονομασία «Νήσος Μήλος», εκτελούσε το τακτικό δρομολόγιο Θεσσαλονίκη – Σάμος – Κως.
Στο αεροσκάφος επέβαιναν 31 επιβάτες και τρία μέλη πληρώματος. Κυβερνήτης ήταν ο Παναγιώτης Μουτζουρέας, συγκυβερνήτης ο Γεώργιος Ηλιάδης και αεροσυνοδός η Βασιλική Δόλγηρα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, η αεροσυνοδός ήταν έγκυος στους πρώτους μήνες.
Η πτήση αναχώρησε από το αεροδρόμιο «Μακεδονία» της Θεσσαλονίκης περίπου στις 15:15. Πρώτος σταθμός ήταν η Σάμος και στη συνέχεια το αεροσκάφος θα αναχωρούσε για την Κω. Η προσγείωσή του στο αεροδρόμιο της Σάμου αναμενόταν λίγο μετά τις 17:00.
Περίπου στις 16:43 πραγματοποιήθηκε η τελευταία επικοινωνία με τον έλεγχο εναέριας κυκλοφορίας. Το αεροσκάφος βρισκόταν βορειοδυτικά της Σάμου και πετούσε σε ύψος που, σύμφωνα με τις αναφορές της εποχής, κυμαινόταν μεταξύ 3.000 και 3.500 ποδιών.
Το πλήρωμα είχε κατεύθυνση προς τον διάδρομο 09 του αεροδρομίου της Σάμου. Στην περιοχή του Κέρκη, όμως, επικρατούσε πυκνή νέφωση και η κορυφή του βουνού ήταν καλυμμένη. Παρότι ήταν καλοκαίρι, η ορατότητα στο ορεινό τμήμα του νησιού ήταν ιδιαίτερα περιορισμένη.
Λίγα λεπτά αργότερα χάθηκε κάθε επαφή με το «Νήσος Μήλος». Όταν πέρασε η προγραμματισμένη ώρα προσγείωσης χωρίς να εμφανιστεί, σήμανε συναγερμός.
Οι πρώτες εκτιμήσεις ήθελαν το αεροσκάφος να έχει πέσει στη θάλασσα. Οι έρευνες στράφηκαν αρχικά προς τις δυτικές ακτές της Σάμου και την περιοχή των Φούρνων, με τη συμμετοχή πλωτών μέσων, αεροσκαφών και ελικοπτέρων.
Στην επιχείρηση εντάχθηκε και αεροσκάφος C-130 της Πολεμικής Αεροπορίας, το οποίο άρχισε να λαμβάνει σήμα από τη βορειοδυτική πλευρά της Σάμου. Η πληροφορία αυτή μετέφερε σταδιακά το ενδιαφέρον των Αρχών από τη θάλασσα προς το βουνό.
Καθοριστική ήταν η μαρτυρία του βοσκού Σταύρου Πίττα, ο οποίος είχε αντιληφθεί την πρόσκρουση και υπέδειξε την περιοχή όπου έπρεπε να αναζητηθεί το αεροσκάφος. Στρατιώτες, αστυνομικοί και διασώστες άρχισαν να κινούνται μέσα στη νύχτα προς τη δύσβατη πλαγιά του Κέρκη.
Η πυκνή βλάστηση, η ομίχλη, το σκοτάδι και η απουσία δρόμου δυσκόλεψαν σημαντικά την επιχείρηση. Τα συντρίμμια εντοπίστηκαν περίπου στη 01:30 τα ξημερώματα της 4ης Αυγούστου, σχεδόν οκτώ ώρες μετά την απώλεια επικοινωνίας.
Το αεροσκάφος είχε προσκρούσει στην πλαγιά του Κέρκη, περίπου 25 χιλιόμετρα δυτικά και βορειοδυτικά του αεροδρομίου της Σάμου. Σύμφωνα με τις τότε αναφορές, το σημείο της πρόσκρουσης βρισκόταν σε υψόμετρο περίπου 1.370 μέτρων, λίγο χαμηλότερα από την κορυφογραμμή.
Το «Νήσος Μήλος» είχε καταστραφεί ολοκληρωτικά. Τμήματά του, αποσκευές και προσωπικά αντικείμενα είχαν διασκορπιστεί σε μεγάλη έκταση της πλαγιάς. Κανείς από τους 34 επιβαίνοντες δεν επέζησε.
Η επιχείρηση περισυλλογής συνεχίστηκε μέχρι το πρωί και τις επόμενες ημέρες, κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Η σφοδρότητα της πρόσκρουσης έκανε σχεδόν αδύνατη την αναγνώριση των θυμάτων με τα μέσα που υπήρχαν εκείνη την εποχή.
Στο αεροδρόμιο της Θεσσαλονίκης και στα γραφεία της Ολυμπιακής είχαν συγκεντρωθεί συγγενείς, αναζητώντας πληροφορίες. Αρχικά γνώριζαν μόνο ότι η πτήση είχε χαθεί. Λίγες ώρες αργότερα ενημερώθηκαν ότι τα συντρίμμια είχαν βρεθεί και ότι δεν υπήρχαν επιζώντες.
Η έρευνα του Samos24 στις ψηφιοποιημένες εφημερίδες της Βιβλιοθήκης της Βουλής έφερε στο φως την ονομαστική κατάσταση των επιβατών και του πληρώματος. Η εφημερίδα «Η Πρώτη», στο φύλλο της 4ης Αυγούστου 1989, σημείωνε ότι τα ονόματα των επιβατών δημοσιεύονταν με βάση τα στοιχεία του τότε Υπουργείου Μεταφορών.
Η «Ελευθεροτυπία» δημοσίευσε επίσης τον κατάλογο, μεταφέροντας την επιφύλαξη με την οποία είχε δοθεί στους δημοσιογράφους. Την εποχή εκείνη δεν πραγματοποιούνταν πάντοτε έλεγχος ταυτότητας πριν από την επιβίβαση, ενώ υπήρχαν περιπτώσεις επιβατών που ταξίδευαν με εισιτήριο εκδομένο σε άλλο όνομα.
Το πλήρωμα της πτήσης αποτελούσαν ο κυβερνήτης Παναγιώτης Μουτζουρέας, ο συγκυβερνήτης Γεώργιος Ηλιάδης και η αεροσυνοδός Βασιλική Δόλγηρα.
Στους επιβάτες καταγράφονται η Μαρία Ορφανίδου, ο Ι. Ορφανίδης, ο Στάθης Ορφανίδης, η Βασιλική «Βίκυ» Ορφανίδη και ο Ε. Ορφανίδης, ο οποίος αναφέρεται στις καταστάσεις ως βρέφος.
Ακολουθούν ο Γ. Αγγελίδης, η Χρ. Αγγελίδη, ο Θωμάς Καλέσης, η Κατερίνα Καλέση, ο Ε. Στεφανίδης, η Σ. Στεφανίδου, η Μ. Σωτηριάδου, ο ανήλικος Ηλίας Σωτηριάδης, ο Σ. Τζαβάρας και η Ευαγγελία Τζαβάρα.
Στην ίδια κατάσταση περιλαμβάνονται ο Θ. Ράπτης, ο Γ. Ράπτης, η Η. Χρήστου, ο Αναστάσιος Μοσχοβίτης, η Θ. Καζαντζόγλου, η Ρ. Πορτοκαλίδου, η Β. Αλεξοπούλου, η ανήλικη Κορίνα Αυγέρη, ο Α. Σαββίδης και ο Δ. Χατζηκοσμάς.
Τον κατάλογο συμπληρώνουν η Βασιλική Κάτου, η Ελισάβετ Λαζαρίδου-Αυγέρη, ο Θεόδωρος Τσουκαλάς, η Σταματία Βακαλίδου, η Αναστασία Νεστορίδου και ο Γιάννης Καραγιαννίδης.
Σε ορισμένα δημοσιεύματα της εποχής υπάρχουν μικρές αποκλίσεις στην ορθογραφία. Η Βασιλική Κάτου καταγράφεται σε μία εφημερίδα ως «Πάτου», ενώ το επώνυμο Καζαντζόγλου εμφανίζεται και ως Κατατζόγλου. Για τα πρόσωπα των οποίων το μικρό όνομα δεν διασταυρώθηκε πλήρως, διατηρούνται τα αρχικά που δημοσιεύθηκαν στις καταστάσεις.
Ανάμεσα στα θύματα βρισκόταν η πενταμελής οικογένεια Ορφανίδη, η οποία είχε έρθει στην Ελλάδα από τον Καναδά. Χάθηκαν ο 57χρονος Στάθης Ορφανίδης, η 52χρονη σύζυγός του Βασιλική, ο γιος τους, η 23χρονη νύφη τους Μαρία και το ηλικίας περίπου 15 μηνών βρέφος της οικογένειας.
Στο αεροσκάφος ταξίδευαν επίσης η ανήλικη Κορίνα Αυγέρη και η μητέρα της, Ελισάβετ Λαζαρίδου-Αυγέρη.
Μετά το δυστύχημα διατυπώθηκαν πολλά σενάρια για τα αίτια της συντριβής. Εξετάστηκαν η πιθανότητα μηχανικής βλάβης, η έκρηξη και το ενδεχόμενο τρομοκρατικής ενέργειας. Κανένα από αυτά δεν επιβεβαιώθηκε από τα στοιχεία της έρευνας.
Η διερεύνηση έδειξε ότι το αεροσκάφος συνέχισε να πετά με κανόνες οπτικής πτήσης, παρότι είχε εισέλθει σε νέφη και η ορατότητα ήταν περιορισμένη. Παράλληλα, είχε αποκλίνει περίπου τέσσερα ναυτικά μίλια από το προβλεπόμενο ίχνος του αεροδιαδρόμου.
Κατά τη στροφή για την προσέγγιση στον διάδρομο 09, το «Νήσος Μήλος» βρέθηκε σε πορεία προς το βουνό. Το πλήρωμα φαίνεται ότι δεν είχε ακριβή εικόνα της πραγματικής θέσης του αεροσκάφους σε σχέση με τον Κέρκη.
Στα ευρήματα που έχουν καταγραφεί περιλαμβάνονται η λανθασμένη εκτίμηση της θέσης, η συνέχιση της πτήσης μέσα στα σύννεφα χωρίς αλλαγή σε πτήση με όργανα, η ανεπαρκής αντίληψη των τοπικών καιρικών συνθηκών και η προβληματική συνεργασία μεταξύ των δύο χειριστών.
Το αεροσκάφος δεν διέθετε σύστημα προειδοποίησης προσέγγισης εδάφους, το γνωστό GPWS. Παράλληλα, σε μεταγενέστερη επιστημονική καταγραφή των συμπερασμάτων αναφέρεται ότι το ραντάρ του αεροσκάφους δεν είχε τεθεί σε λειτουργία.
Η συντριβή χαρακτηρίζεται ως ελεγχόμενη πτήση στο έδαφος. Αυτό σημαίνει ότι το αεροσκάφος δεν είχε χάσει τον έλεγχο στον αέρα, αλλά προσέκρουσε στο βουνό χωρίς το πλήρωμα να έχει αντιληφθεί εγκαίρως τον άμεσο κίνδυνο.
Δεν έχει τεκμηριωθεί ότι κάποιο «κενό αέρος» έριξε το αεροσκάφος χαμηλότερα. Η συγκεκριμένη εκδοχή εμφανίστηκε σε μεταγενέστερα δημοσιεύματα, αλλά δεν περιλαμβάνεται στα επιβεβαιωμένα συμπεράσματα της διερεύνησης.
Ανάλογη σύγχυση υπάρχει και για το σήμα κινδύνου που εντοπίστηκε από γαλλικό δορυφόρο. Οι πρώτες ανταποκρίσεις ανέφεραν ότι το σήμα προερχόταν από τη συσκευή εντοπισμού του αεροσκάφους, η οποία ενεργοποιήθηκε μετά την πρόσκρουση. Δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι ο κυβερνήτης πρόλαβε να εκπέμψει προφορικό μήνυμα κινδύνου.
Στον Τύπο της εποχής κυριάρχησε η αναφορά ότι το αεροσκάφος βρέθηκε περίπου 50 μέτρα χαμηλότερα από την κορυφογραμμή. Από αυτή τη σύγκριση προέκυψε η φράση ότι οι 34 άνθρωποι χάθηκαν «για 50 μέτρα».
Η πραγματικότητα ήταν πιο σύνθετη. Η απόκλιση από την πορεία, η ταχύτητα, η γωνία προσέγγισης, η περιορισμένη ορατότητα και η μορφολογία της πλαγιάς δεν μπορούν να αποδοθούν μόνο στη διαφορά μεταξύ του υψομέτρου της πρόσκρουσης και της κορυφής.
Τριάντα επτά χρόνια μετά, η τραγωδία της πτήσης 545 παραμένει ζωντανή στη μνήμη της Σάμου. Η καταγραφή των ονομάτων αποκαθιστά ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας και υπενθυμίζει ότι πίσω από τον αριθμό των 34 νεκρών βρίσκονταν άνθρωποι που ταξίδευαν προς τη Σάμο και την Κω, αλλά δεν έφτασαν ποτέ στον προορισμό τους.
Η έρευνα βασίστηκε στα ψηφιοποιημένα φύλλα της «Πρώτης», της «Ελευθεροτυπίας», της «Επικαιρότητας» και του «Έθνους της Κυριακής», καθώς και στα καταγεγραμμένα στοιχεία της αεροπορικής διερεύνησης.
