Τριάντα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα, Τετάρτη 4 Νοεμβρίου 2026, από τη βύθιση της πυραυλακάτου «Ανθυποπλοίαρχος Κωστάκος» (Ρ-25) του Πολεμικού Ναυτικού, μετά τη σύγκρουσή της με το επιβατηγό πλοίο «Σάμαινα» στα Αυλάκια της Σάμου. Το ναυτικό δυστύχημα της 4ης Νοεμβρίου 1996 στοίχισε τη ζωή σε τέσσερις ναυτικούς, ενώ τα υπόλοιπα 34 μέλη του πληρώματος διασώθηκαν.
Η τραγωδία σημειώθηκε περίπου στις 18:35, όταν η πυραυλάκατος συμμετείχε στη διακλαδική στρατιωτική άσκηση «Παρμενίων ’96». Το πολεμικό σκάφος βρισκόταν κοντά στις ακτές, με τα φώτα του σβηστά, στο πλαίσιο του σεναρίου της άσκησης.
Την ίδια ώρα, το επιβατηγό οχηματαγωγό «Σάμαινα» εκτελούσε το προγραμματισμένο δρομολόγιο από το Βαθύ προς το Καρλόβασι. Κατά τον διάπλου της περιοχής των Αυλακίων, εμβόλισε τη δεξιά πρυμναία πλευρά της πυραυλακάτου, προκαλώντας εκτεταμένο ρήγμα στο κύτος της.
Το «Κωστάκος» βυθίστηκε μέσα σε λίγα λεπτά. Από τα 38 μέλη του πληρώματος, τα 34 περισυνελέγησαν με τη βοήθεια σωστικών λέμβων του «Σάμαινα» και άλλων πλοίων που έσπευσαν στην περιοχή. Τέσσερις ναυτικοί παρέμειναν εγκλωβισμένοι στο εσωτερικό του σκάφους.
Οι τέσσερις άνδρες που έχασαν τη ζωή τους ήταν ο ανθυπασπιστής Κανέλλος Κοκκίνης και οι κελευστές Γεώργιος Αναδρανιστάκης, Απόστολος Ασπρογέρακας και Βασίλειος Μαυρογιώργος.
Οι έρευνες για τα αίτια της σύγκρουσης
Το δυστύχημα προκάλεσε έρευνες για τις συνθήκες της σύγκρουσης και τα μέτρα ασφαλείας κατά τη διεξαγωγή στρατιωτικών ασκήσεων σε θαλάσσιες περιοχές όπου κινούνται επιβατηγά πλοία.
Το πόρισμα της Επιτροπής Πραγματογνωμόνων του Πολεμικού Ναυτικού απέδωσε ευθύνες και στις δύο πλευρές, στο «Σάμαινα» για την πρόκληση της σύγκρουσης και στο «Κωστάκος» για τη μη αποφυγή της.
Τον Σεπτέμβριο του 1997, το Τμήμα Ασφαλιστικών Μέτρων του Πρωτοδικείου Πειραιά εξέδωσε απόφαση που επίσης καταλόγιζε ευθύνες σε χειρισμούς και των δύο πλοίων. Ακολούθησαν δικαστικές διαδικασίες, ενώ τον Μάρτιο του 1999 άρχισε στη Σάμο η δίκη του πλοιάρχου και του υπάρχου του «Σάμαινα» για το ναυτικό δυστύχημα.
Η δύσκολη ανέλκυση και η επιστροφή των τεσσάρων ναυτικών
Η πυραυλάκατος είχε καταλήξει σε βάθος περίπου 165 μέτρων, γεγονός που έκανε ιδιαίτερα δύσκολη την επιχείρηση ανέλκυσης.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του αντιναυάρχου ε.α. Ιωάννη Νάνου, ο οποίος είχε αναλάβει τον συντονισμό της επιχείρησης, βασικός στόχος του Πολεμικού Ναυτικού ήταν να ανασυρθεί το σκάφος χωρίς να αποκοπεί το κατεστραμμένο πρυμναίο τμήμα, ώστε να καταστεί δυνατή η ανάκτηση των σορών.
Στις αρχικές έρευνες για την κατάσταση του ναυαγίου συμμετείχαν ο δύτης Κώστας Θωκταρίδης και η ομάδα του, ενώ για την ανέλκυση χρησιμοποιήθηκαν εξειδικευμένα πλωτά μέσα και καταδυτικά συνεργεία.
Η επιχείρηση ολοκληρώθηκε στις 15 Μαρτίου 1997. Στις 28 Μαρτίου η πυραυλάκατος μεταφέρθηκε στον Ναύσταθμο Σαλαμίνας και την επόμενη ημέρα ανασύρθηκαν οι σοροί των τεσσάρων ναυτικών, ύστερα από 145 ημέρες αναμονής για τις οικογένειές τους.
Στη μαρτυρία του, που δημοσιεύθηκε από το Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Ιστορίας, ο Ιωάννης Νάνος περιγράφει τη στιγμή που ένας πατέρας αναγνώρισε το ρολόι του γιου του κατά τη διάρκεια των εργασιών.
Αναφέρει επίσης ότι από τον μπρούντζο των ελίκων της πυραυλακάτου κατασκευάστηκαν τέσσερις μικρές καμπάνες, μία για κάθε ναυτικό, οι οποίες παραδόθηκαν στις οικογένειές τους.
Το «Κωστάκος», πυραυλάκατος τύπου Combattante IIIb που είχε ναυπηγηθεί στον Σκαραμαγκά και παραληφθεί από το Πολεμικό Ναυτικό το 1980, δεν επέστρεψε στην ενεργό υπηρεσία, καθώς η επισκευή του κρίθηκε οικονομικά ασύμφορη.
Τριάντα χρόνια μετά, η βύθισή του παραμένει ένα από τα σοβαρότερα ναυτικά δυστυχήματα στη σύγχρονη ιστορία του Πολεμικού Ναυτικού και συνδέεται με τη μνήμη των τεσσάρων ναυτικών που έχασαν τη ζωή τους εν ώρα υπηρεσίας.
Πηγές και ιστορική τεκμηρίωση
Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Ιστορίας: Η ανέλκυση της πυραυλακάτου «Κωστάκος», μαρτυρία Ιωάννη Νάνου
Τα Νέα, 17 Σεπτεμβρίου 1997: Ευθύνες σε «Κωστάκος» και «Σάμαινα» αποδίδει το Πρωτοδικείο
Τα Νέα, 19 Μαρτίου 1999: Άρχισε η δίκη για το «Κωστάκος»
Λιμενικά Νέα: Η βύθιση της πυραυλακάτου «Κωστάκος»
