Τασούλας από Ψιλή Άμμο: «Τα σύνορα είναι σε καλά χέρια»
Σαφές μήνυμα για την υπεράσπιση των ελληνικών συνόρων έστειλε από τη Σάμο ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Τασούλας, κατά την επίσκεψή του στο Επιτηρητικό Φυλάκιο της Ψιλής Άμμου, την Κυριακή 15 Νοεμβρίου. Ο κ. Τασούλας, ο οποίος βρέθηκε στο νησί για τις εκδηλώσεις της 114ης επετείου της Ένωσης της Σάμου με την Ελλάδα, αναφέρθηκε στην αποστολή των Ενόπλων Δυνάμεων και στην προστασία των συνόρων της χώρας.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μετέβη στο Επιτηρητικό Φυλάκιο «Ψιλής Άμμου», όπου τον υποδέχθηκε ο Διοικητής του 298ου Μηχανοκίνητου Τάγματος Εθνοφυλακής, Αντισυνταγματάρχης Εμμανουήλ Κατροτζανάκης.
Κατά την επίσκεψή του ενημερώθηκε για την κατάσταση στην περιοχή, περιηγήθηκε στις εγκαταστάσεις, συνομίλησε με τους στρατιώτες και το προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων και τους συνεχάρη για την εκτέλεση των καθηκόντων τους, εκφράζοντας την ευγνωμοσύνη του για τις υπηρεσίες που προσφέρουν στην πατρίδα.
Αμέσως μετά έκανε την ακόλουθη δήλωση:
«Εκατόν δεκατέσσερα χρόνια μετά την ανακήρυξη της ένωσης της Σάμου με τον εθνικό κορμό, που τιμήσαμε και γιορτάσαμε σήμερα, δεν μπορούσα παρά να επισκεφθώ και το Επιτηρητικό Φυλάκιο της «Ψιλής Άμμου». Ένα σημείο που απέχει από τα απέναντι τουρκικά παράλια λιγότερο από 1.500 μέτρα.
Οι Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας μας αυτή την ένωση των νησιών του Αιγαίου με τη μητέρα πατρίδα την υπερασπίζονται αποφασιστικά, με υψηλό φρόνημα και την υπερασπίζονται στην πράξη. Και δε χρειάζεται αυτό να το διαλαλούν καθημερινά ή να το μετατρέπουν σε ένα προπαγανδιστικό πυροτέχνημα.
Η ουσία είναι μία: τα σύνορα της πατρίδας μας, είτε εδώ στην ακριτική Σάμο, είτε σε όλες τις υπόλοιπες περιοχές, από τον Έβρο έως το Καστελλόριζο, είναι σε καλά χέρια. Ο ελληνικός στρατός τα υπερασπίζεται και όποιος διανοηθεί οτιδήποτε θα το πληρώσει πανάκριβα».
Η αντιφώνηση στη Λέσχη Αξιωματικών Φρουράς Σάμου
Νωρίτερα, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας είχε παρακαθίσει σε γεύμα που παρέθεσε προς τιμήν του ο Δήμαρχος Ανατολικής Σάμου, Παρασκευάς Παπαγεωργίου, στη Λέσχη Αξιωματικών Φρουράς Σάμου.
Κατά την αντιφώνησή του, ο κ. Τασούλας αναφέρθηκε στην επέτειο της ανακήρυξης του ψευδοκράτους στην Κύπρο, ενώ εξέφρασε τα συλλυπητήριά του για τον θάνατο δύο πυροσβεστών κατά την εκτέλεση του καθήκοντός τους.
Στη συνέχεια παρουσίασε την ιστορική πορεία της Σάμου από την Επανάσταση του 1821 έως την Ένωση με την Ελλάδα, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο του Θεμιστοκλή Σοφούλη.
Ο Πρόεδρος αναφέρθηκε επίσης στην τουριστική ανάπτυξη του νησιού, στη συμμετοχή των δύο Δήμων στη διεθνή τουριστική έκθεση του Λονδίνου και στα έργα υποδομής που πραγματοποιούνται στη Σάμο, επισημαίνοντας ότι χρειάζονται περισσότερα.
Ακολουθεί αυτούσια η αντιφώνηση του Προέδρου της Δημοκρατίας:
«Κυρίες και κύριοι, εκτός από τη σημερινή ημέρα, η οποία είναι λαμπρή, υπάρχει και η επικαιρότητα, την οποία πρέπει πάντα να αναλογιζόμαστε. Και βλέπετε ότι οι διακυμάνσεις της επικαιρότητας άλλοτε είναι στενάχωρες και δυσάρεστες και άλλοτε μας επιβάλλουν να τις αναφέρουμε και να εκπέμπουμε ένα σταθερό μήνυμα.
Πρώτα θα ήθελα, ευρισκόμενος εδώ, στη Λέσχη Αξιωματικών, δίπλα στην υπηρεσία της Πυροσβεστικής, να εκφράσω τα θερμά μου συλλυπητήρια για την απώλεια των δύο πυροσβεστών, οι οποίοι χθες, κατά την επιτέλεση του καθήκοντός τους, με ιδιαίτερη αυταπάρνηση, έχασαν τη ζωή τους. Είμαι βέβαιος ότι όλοι μαζί εκφράζουμε τα συλλυπητήριά μας για αυτή την απώλεια, η οποία δείχνει για μία ακόμη φορά με πόσο πανάκριβο και βαρύ τίμημα το Πυροσβεστικό Σώμα επιτελεί το καθήκον του.
Σαν σήμερα, επίσης, πριν από 43 χρόνια -ένα ακόμη στοιχείο της επικαιρότητας- ανακηρύχθηκε το ψευδοκράτος στο βόρειο τμήμα της Κύπρου. Όλα αυτά τα χρόνια το ψευδοκράτος αυτό δεν έτυχε ουδεμιάς αναγνώρισης, πλην εκείνης της Τουρκίας. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ εξέδωσε, την ίδια χρονιά, το 1983, αλλά και την επόμενη, ψηφίσματα με τα οποία καταδίκασε την ανακήρυξη και χαρακτήρισε αυτό το αποσχιστικό μόρφωμα νομικά άκυρο και ανυπόστατο.
Έκτοτε ο Ελληνισμός, η Ελλάδα και η Κύπρος αγωνίζονται στο διεθνές στερέωμα ώστε να επανενωθεί η Κύπρος και να αποτελέσει μια ενιαία πατρίδα, ευρωπαϊκή, λειτουργική, ενωμένη, χωρίς εγγυήτριες δυνάμεις, και για τους Ελληνοκυπρίους και για τους Τουρκοκυπρίους.
Με αυτή την ευχή κλείνω την αναφορά μου στην επικαιρότητα και έρχομαι στη σημερινή σπουδαία αφορμή της παρουσίας μου, για να σας πω πόσο σημαντική είναι η πορεία της Σάμου. Μια πορεία από την έκρηξη της Επαναστάσεως του ‘21 έως την Ένωση, πριν από 114 χρόνια, που σήμερα γιορτάζουμε. Η Σάμος αγωνίστηκε και επαναστάτησε το 1821· εδώ η Επανάσταση ξεκίνησε τον Απρίλιο του 1821. Εντούτοις, δεν περιλήφθηκε στην απελευθερωμένη χώρα. Οι λόγοι ήταν διπλωματικοί και δεν αφορούσαν την προσπάθεια της Ελλάδος, αλλά τις σχέσεις των τότε Μεγάλων Δυνάμεων με την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Έτσι, η Σάμος έμεινε εκτός των συνόρων που καθορίστηκαν με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου του 1830 και οριστικοποιήθηκαν δύο χρόνια αργότερα με τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης, γνωστή και ως Συνθήκη του Καλεντέρ Κιοσκ, από το κτίριο όπου υπογράφηκε. Με αυτήν η Οθωμανική Αυτοκρατορία απεδέχθη τα σύνορα που είχε ορίσει το Λονδίνο. Η Σάμος έτυχε ιδιαίτερης μεταχείρισης. Καθιερώθηκε γι’ αυτήν καθεστώς προνομιακό, όπως ελέχθη, μια ηγεμονία που έμοιαζε με το καθεστώς των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών. Υπήρχε χριστιανός ηγεμόνας και αναγνωρίζονταν κάποια δικαιώματα στους χριστιανούς κατοίκους της Σάμου. Αυτό το καθεστώς ξεκίνησε το 1834 και διήρκεσε έως την απελευθέρωση.
Οι Σάμιοι, όμως, προφανώς δεν ήταν ικανοποιημένοι από αυτή τη μισή λύση, η οποία δεν ήταν το όνειρό τους, ούτε το σχέδιό τους. Σε όλη τη διάρκεια των δεκαετιών της ηγεμονίας στις ψυχές τους και στα σχέδιά τους κυριαρχούσε πάντα η ένωση με την Ελλάδα.
Τα πράγματα επιταχύνθηκαν μετά το 1900. Τότε ο Θεμιστοκλής Σοφούλης αφοσιώθηκε αποκλειστικά στην πολιτική και εθνική υπόθεση της ιδιαίτερης πατρίδας του. Ήταν η περίοδος που αποφάσισε οριστικά να εγκαταλείψει την αρχαιολογία. Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον να πούμε ότι ο Σοφούλης, έχοντας σπουδάσει στην Γερμανία αρχαιολογία και μάλιστα είχε ειδικευτεί στη γλυπτική, επηρεασμένος προφανώς από τα ευρήματα εδώ στη Σάμο, διακρίθηκε στις ανασκαφές της Αρχαίας Μεσσήνης. Και τι το ιδιαίτερο είχε η Αρχαία Μεσσήνη, που θυμίζει την περιπέτεια και τις δοκιμασίες της Σάμου μέχρι την απελευθέρωση; Η Αρχαία Μεσσήνη ιδρύθηκε από τους Θηβαίους μετά τη νίκη τους επί των Σπαρτιατών στα Λεύκτρα, όταν απελευθέρωσαν τη Μεσσηνία από την κατάκτηση των Σπαρτιατών. Είναι, επομένως, μια ελεύθερη πόλη. Και ίσως ο Σοφούλης, ο συμπατριώτης σας, σκάβοντας και αναζητώντας ευρήματα στην Αρχαία Μεσσήνη, να σκέφτηκε ότι έτσι θα ήθελε να είναι και το μέλλον της ιδιαίτερης πατρίδας του: ελεύθερη από κάθε κατακτητή. Μπήκε λοιπόν στην τοπική πολιτική το 1900, «σαν έτοιμος από καιρό, σα θαρραλέος».
Οι εξελίξεις καθυστέρησαν και ουσιαστικά ανεστάλησαν την περίοδο της ηγεμονίας του Κοπάση, ενός πολύ σκληρού ηγεμόνα, ο οποίος, με την υποστήριξη της Πύλης, φέρθηκε πάρα πολύ άγρια στον τοπικό πληθυσμό. Ο Σοφούλης καταδικάστηκε σε θάνατο και έφυγε για αρκετά χρόνια από τη Σάμο, στην Αθήνα. Μετά την εκτέλεση του Κοπάση, το 1912, τα πράγματα άρχισαν να επιταχύνονται δραστικά. Ο Σοφούλης επιστρέφει και, με τη βοήθεια Σαμιωτών, Ικαριωτών και Κρητικών, ξεκινά τον Σεπτέμβριο του 1912 η τελευταία, λυτρωτική επανάσταση της Σάμου.
Οι Τούρκοι αντιστάθηκαν, αλλά δεν τα κατάφεραν. Στα τέλη Σεπτεμβρίου εκδιώκονται από τη Σάμο και πηγαίνουν στη Νέα Έφεσο, ενώ οι επαναστάτες παραμένουν εδώ και ανακηρύσσουν τον Σοφούλη ηγέτη τους. Λίγες μέρες πριν από την ημέρα που σήμερα τιμούμε, ο Σοφούλης μεταβαίνει στην Αθήνα. Φέρνει μια επιταγή της Τραπέζης Αθηνών 100.000 φράγκων προς την ελληνική κυβέρνηση, η οποία ετοιμαζόταν για τους Βαλκανικούς πολέμους, και 600 Σαμιώτες εθελοντές για να πολεμήσουν υπέρ της απελευθέρωσης άλλων περιοχών της Ελλάδος και ιδιαίτερα των βόρειων περιοχών. Μια συγκλονιστική συμπεριφορά, που μας δείχνει ποιος ήταν τότε ο ψυχισμός των Ελλήνων και πόση ομοψυχία και ενότητα υπήρχε ανάμεσά τους. Αφού επιτελέσει αυτό το χρέος, επιστρέφει στη Σάμο στις 10 Νοεμβρίου. Την επομένη, 11 Νοεμβρίου, στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα, καθώς η Εκκλησία πάντα πρωτοστατούσε στους τοπικούς αγώνες για την ελευθερία, ανακηρύσσεται η Ένωση και ο Σοφούλης αναλαμβάνει και πάλι την ηγεσία της Εθνοσυνελεύσεως. Ο βασιλιάς και ο πρωθυπουργός ενημερώνονται για αυτή τη συγκλονιστική απόφαση, και λίγους μήνες αργότερα, στις αρχές Μαρτίου, το Πολεμικό Ναυτικό φέρνει εδώ στρατό, ο οποίος έγινε δεκτός με φρενίτιδα ενθουσιασμού.
Η οριστική διευθέτηση ήρθε λίγο αργότερα. Και αυτό έχει σημασία, για να δείτε ότι στη διεθνή πολιτική δεν μετράει μόνο ο πόθος αλλά και οι ισορροπίες, και πόσο δύσκολη ήταν τότε για την Κυβέρνηση η διαχείρισή τους.
Για τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου τα πράγματα ξεκαθάρισαν το 1914, όταν αποφασίστηκε ότι τα νησιά που είχε καταλάβει ο ελληνικός στρατός θα ανήκαν στην Ελλάδα. Η Σάμος βρισκόταν ήδη υπό ελληνικό έλεγχο. Αυτό είχε, βέβαια, ένα κόστος. Στο πλαίσιο διευθετήσεων που, από πλευράς ηθικής και δικαιοσύνης, θύμιζαν πάλι εκείνες που είχαν γίνει μετά την Επανάσταση του 1821, ο ελληνικός στρατός υποχρεώθηκε να εγκαταλείψει τη Βόρεια Ήπειρο. Την είχε καταλάβει φτάνοντας από το Μακεδονικό Μέτωπο έως την Κορυτσά. Η περιοχή εγκαταλείφθηκε προκειμένου να δημιουργηθεί το νέο αλβανικό κράτος, τη δημιουργία του οποίου επιθυμούσαν τότε οι Μεγάλες Δυνάμεις, ιδιαίτερα η Ιταλία και η Αυστρία.
Στις εκλογές του Μαΐου του 1915 η Σάμος συμμετείχε για πρώτη φορά στην εκλογική διαδικασία και εξέλεξε βουλευτές στο ελληνικό Κοινοβούλιο, που συγκροτήθηκε την ίδια χρονιά. Από τότε αρχίζει για τη Σάμο μια μεγάλη προσπάθεια προσαρμογής. Το νησί, που μέχρι τότε ήταν σημείο επαφής με την απέναντι, τόσο κοντινή ακτή, μετατρέπεται σε σύνορο. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και τις μετακινήσεις πληθυσμών, η Σάμος έγινε το κοντινότερο σύνορο με την απέναντι, μικρασιατική ακτή.
Η Σάμος διεκδικεί το μέλλον της, διεκδικεί την προκοπή της, τα καταφέρνει και αξιοποιεί την ελευθερία που τόσο δύσκολα κατέκτησε. Και σήμερα, εδώ, βλέπουμε πόσο πολύτιμη υπήρξε αυτή η αξιοποίηση και πώς μεταμορφώθηκε αυτό το πανέμορφο και εύφορο νησί.
Κύριε Δήμαρχε, παρακολουθώ τις προσπάθειες που καταβάλλετε, μαζί με τους τοπικούς φορείς, την Περιφέρεια, την Πολιτεία και την Εκκλησία, για να αναμορφώσετε τον τόπο σας. Χαίρομαι για την πρόοδο του τουρισμού και την τεράστια αύξηση των αφίξεων σε αυτό το μαγευτικό νησί. Μόλις πρόσφατα είδα με χαρά ότι οι εκπρόσωποι και των δύο Δήμων συμμετείχαν σε μια κορυφαία τουριστική έκθεση στο Λονδίνο και πραγματοποίησαν σημαντικές συναντήσεις, οι οποίες, είμαι βέβαιος, θα συμβάλουν σε περαιτέρω αύξηση των τουριστικών αφίξεων. Παρακολουθώ τα έργα που γίνονται στην περιοχή σας: οδικά, λιμενικά, έργα του Υπουργείου Πολιτισμού. Προφανώς χρειάζονται περισσότερα.
Αυτό, όμως, που έχει σημασία είναι ότι εδώ και 114 χρόνια η Σάμος έχει την ευθύνη της μοίρας της. Μια ευθύνη που κατέκτησε, για να θυμηθώ μια εντυπωσιακή φράση του Σοφούλη, επειδή δεν περίμενε την ελευθερία ως «οβολόν επαιτείας». Αυτό είπε ο Σοφούλης εκείνες τις κρίσιμες μέρες: ότι η ελευθερία δεν θα έρθει ως οβολός επαιτείας, αλλά επειδή τη διεκδικούμε, αποφασισμένοι ακόμη και να θυσιαστούμε.
Και αυτή η σημαντική προσωπικότητα μάς διδάσκει πόση σημασία έχουν τα πρόσωπα στην ιστορία και στις εξελίξεις. Ξέρετε, υπάρχει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για το τι καθορίζει την πορεία της ιστορίας. Είμαστε αθύρματα της ιστορίας και μας καθορίζουν οι περιστάσεις; Ή μπορούν και οι προσωπικότητες να παίξουν ρόλο και να αλλάξουν τη μοίρα ενός τόπου; Η απάντηση είναι άλλοτε έτσι, άλλοτε αλλιώς.
Όταν όμως εμφανιστούν προσωπικότητες σαν τον Σοφούλη, είναι βέβαιο ότι αξιοποιούν τις περιστάσεις, ηγούνται και φέρνουν αποτελέσματα. Ο σπουδαίος αυτός πολιτικός, τόσο στο ξεκίνημα όσο και στο τέλος της σταδιοδρομίας του ως Πρωθυπουργός, αγωνίστηκε σε κρίσιμες εποχές για την ελευθερία της Ελλάδος. Ήταν, μάλιστα, ιδιαίτερα προσηνής και είχε ένα ξεχωριστό, αυτοσαρκαστικό χιούμορ. Διάβασα ότι έναν χρόνο πριν πεθάνει, το ’48 δηλαδή, ενώ μαινόταν ο Εμφύλιος, προσβλήθηκε από πνευμονικό οίδημα. Τότε δεν υπήρχαν τα μέσα που υπάρχουν σήμερα, και η ηλικία του δεν επέτρεπε αισιοδοξία. Το αντιμετώπισε χωρίς να εγκαταλείψει το πρωθυπουργικό γραφείο. Κάλεσαν από τη Γαλλία έναν σπουδαίο καρδιολόγο, ο οποίος τον εξέτασε, του έδωσε θεραπεία και του συνέστησε να μείνει για αρκετές μέρες ξαπλωμένος ανάσκελα, χωρίς να γέρνει ούτε δεξιά ούτε αριστερά, και να κάνει υπομονή. Και ο Σοφούλης του απάντησε: «Φαίνεται, γιατρέ, ότι δεν είστε από εδώ. Όσοι με ξέρουν, γνωρίζουν ότι η δεξιά με ενοχλεί όσο και η αριστερά». Ήταν κεντρώος, βλέπετε, και ούτε σε εκείνες τις δύσκολες στιγμές δεν έχασε το χιούμορ του.
Αυτός λοιπόν ο άνθρωπος, που εσείς αναδείξατε, αποδεικνύει τη μεγάλη σημασία των προσωπικοτήτων στην ιστορική πορεία μιας χώρας. Αυτές όμως τις προσωπικότητες πρέπει, σε μια δημοκρατία, οι πολίτες να τις κατανοήσουν και να τις στηρίξουν, γιατί όπλο και δύναμή τους είναι ο ίδιος ο λαός.
Κλείνω ευχόμενος κάθε επιτυχία στον τόπο σας και ακόμη μεγαλύτερη αξιοποίηση αυτής της μονάκριβης ελευθερίας. Και ας θυμόμαστε, επαναλαμβάνω, τη μεγάλη σημασία των προσώπων, γιατί στις δημοκρατίες εμείς επιλέγουμε τα πρόσωπα, άρα εμείς επιλέγουμε τη μοίρα μας.
Θα θυμηθώ κάποιους συναρπαστικούς στίχους του Παλαμά, που τονίζουν ακριβώς τον ρόλο της προσωπικότητας: «Κι αν είναι πλήθος τ’ άσκημα, κι αν είναι τ’ άδεια αφέντες, φτάνει μια σκέψη, μια ψυχή, φτάνεις εσύ, εγώ φτάνω, να δώσει νόημα στων πολλών την ύπαρξη ένας φτάνει». Ο Σοφούλης, λοιπόν, έδωσε νόημα στων πολλών την ύπαρξη. Σήμερα τον τιμούμε και ευχόμαστε για την ευημερία της πατρίδας του».
