Για 18 χρόνια, από το 1957 έως το 1975, η Σάμος αποτέλεσε έδρα της Σχολής Μονίμων Υπαξιωματικών του Ελληνικού Στρατού. Στις εγκαταστάσεις της στο Βαθύ εκπαιδεύονταν νέοι που προορίζονταν να στελεχώσουν τον Στρατό Ξηράς, ενώ η Σχολή είχε παράλληλα σημαντικό ρόλο στη στρατιωτική οργάνωση του νησιού.
Η παρουσία της αποτελεί ένα ξεχωριστό κεφάλαιο της νεότερης ιστορίας της Σάμου, το οποίο καταγράφεται σε επίσημες εκδόσεις της ΣΜΥ και του Γενικού Επιτελείου Στρατού, καθώς και σε φωτογραφικό υλικό που διασώζεται από εκείνη την περίοδο.
Η Σχολή μεταφέρθηκε στη Σάμο από τη Σύρο το καλοκαίρι του 1957. Σύμφωνα με την επίσημη ιστορική αναφορά της, έφτασε στο νησί το πρωί της 23ης Ιουλίου και εγκαταστάθηκε στους στρατώνες που προηγουμένως φιλοξενούσαν το 18ο Τάγμα Πεζικού.
Η ιστορία της ΣΜΥ είχε ξεκινήσει αρκετές δεκαετίες νωρίτερα. Η πρώτη της μορφή ιδρύθηκε το 1884 στην Κέρκυρα, ενώ η σύγχρονη περίοδος λειτουργίας της άρχισε το 1949 στην Πάτρα, με την επαναλειτουργία της Προπαρασκευαστικής Σχολής Υπαξιωματικών.
Το 1950 μετονομάστηκε σε Σχολή Μονίμων Υπαξιωματικών και το 1953 μεταφέρθηκε στη Σύρο, όπου παρέμεινε έως την εγκατάστασή της στη Σάμο.
Στο Βαθύ, η Σχολή λειτούργησε ως χώρος εκπαίδευσης και προετοιμασίας των μελλοντικών μόνιμων υπαξιωματικών. Η διάρκεια φοίτησης κυμαινόταν από ένα έως δύο χρόνια, με το εκπαιδευτικό πρόγραμμα να προσαρμόζεται ανάλογα και να περιλαμβάνει ετήσιους ή εξαμηνιαίους κύκλους.
Οι μαθητές εκπαιδεύονταν υπό την καθοδήγηση αξιωματικών και εκπαιδευτών, με στόχο να αποκτήσουν τις γνώσεις και τις ικανότητες που απαιτούσε η μετέπειτα υπηρεσία τους στις μονάδες του Ελληνικού Στρατού.
Η λειτουργία της Σχολής, ωστόσο, δεν περιοριζόταν στην εκπαίδευση. Όπως καταγράφεται στο επίσημο ιστορικό της, κατά την παραμονή της στη Σάμο είχε διπλή αποστολή, καθώς αποτελούσε ταυτόχρονα εκπαιδευτικό ίδρυμα και επιχειρησιακό στρατιωτικό σχηματισμό.
Το 1964 συγκροτήθηκε στο νησί η 118η Διοίκηση Ταγμάτων Εθνοφυλακής. Σε περίοδο ειρήνης, η διοίκηση και το επιτελείο της ΣΜΥ ασκούσαν παράλληλα τα καθήκοντα της συγκεκριμένης Διοίκησης, συμμετέχοντας στον αμυντικό σχεδιασμό και στην οργάνωση της Σάμου.
Έτσι, στις ίδιες εγκαταστάσεις όπου προετοιμάζονταν οι μελλοντικοί υπαξιωματικοί, αναπτύσσονταν παράλληλα δραστηριότητες που συνδέονταν με την άμυνα του νησιού.
Το 1969 σημειώθηκε μία ακόμη αλλαγή στην ιστορία της Σχολής, με τη θεσμοθέτηση της ονομασίας των αποφοίτων της ως Μονίμων Λοχιών.
Η περίοδος της Σάμου ολοκληρώθηκε το φθινόπωρο του 1975, όταν η ΣΜΥ μεταφέρθηκε στα Τρίκαλα. Σύμφωνα με το επίσημο ιστορικό της, στις 10 Νοεμβρίου εκείνης της χρονιάς εγκαταστάθηκε στο στρατόπεδο «Καβράκου», όπου συνεχίζει να λειτουργεί.
Με τη μεταφορά αυτή έκλεισε ένας κύκλος 18 ετών, στη διάρκεια του οποίου η Σάμος υπήρξε ένας από τους τόπους εκπαίδευσης των μελλοντικών υπαξιωματικών του Ελληνικού Στρατού.
Η αποχώρηση της ΣΜΥ, πάντως, δεν σήμανε και το τέλος της στρατιωτικής παρουσίας στο Βαθύ. Το 1975 η 118η Διοίκηση Ταγμάτων Εθνοφυλακής μετονομάστηκε σε 79η Στρατιωτική Διοίκηση, με έδρα την πόλη της Σάμου.
Την 1η Απριλίου 1978 ακολούθησε νέα οργανωτική μεταβολή, με τη μετονομασία της σε 79η Ανώτερη Στρατιωτική Διοίκηση.
Στα επίσημα ιστορικά στοιχεία του Γενικού Επιτελείου Στρατού δεν εντοπίζεται αναφορά για εγκατάσταση άλλης αντίστοιχης παραγωγικής σχολής υπαξιωματικών στη Σάμο μετά το 1975. Η στρατιωτική παρουσία συνεχίστηκε, αλλά η λειτουργία της ΣΜΥ ως εκπαιδευτικής σχολής είχε πλέον μεταφερθεί στα Τρίκαλα.
Από εκείνη την περίοδο έχουν διασωθεί και ιστορικές φωτογραφίες. Στον ενημερωτικό οδηγό της 79 ΑΔΤΕ περιλαμβάνονται εικόνες στρατιωτικών παρατάξεων μπροστά από το χαρακτηριστικό κτίριο με τις καμάρες, το οποίο συνδέεται με την παρουσία της Σχολής στο Βαθύ.
Οι φωτογραφίες αυτές αποτελούν ένα από τα ελάχιστα άμεσα οπτικά τεκμήρια που έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα σε επίσημες δημοσιευμένες πηγές. Παρουσιάζουν την εικόνα της στρατιωτικής παρουσίας εκείνης της εποχής και συμπληρώνουν τις γραπτές ιστορικές αναφορές.
Πρόσθετο υλικό ενδέχεται να βρίσκεται στα φωτογραφικά αρχεία που φυλάσσονται στα Γενικά Αρχεία του Κράτους στη Σάμο, καθώς και στις τοπικές εφημερίδες της περιόδου, οι οποίες περιλαμβάνονται στις συλλογές της Δημόσιας Κεντρικής Ιστορικής Βιβλιοθήκης Σάμου.
Μέσα από αυτές τις πηγές μπορούν να αναζητηθούν περισσότερες πληροφορίες για τις τελετές, τις αποφοιτήσεις, τις δραστηριότητες των μαθητών και την παρουσία τους στην καθημερινή ζωή της πόλης.
Η λειτουργία της Σχολής Μονίμων Υπαξιωματικών στο Βαθύ αποτελεί μέρος της ιστορίας της Σάμου που παραμένει ζωντανό μέσα από τις φωτογραφίες και τις αναμνήσεις όσων έζησαν εκείνα τα χρόνια.
Για τους μαθητές που πέρασαν από τη Σχολή, η Σάμος υπήρξε ο τόπος όπου πραγματοποιήθηκε ένα σημαντικό μέρος της στρατιωτικής τους εκπαίδευσης. Για την τοπική κοινωνία, η παρουσία τους αποτέλεσε μέρος της καθημερινότητας της πόλης επί σχεδόν δύο δεκαετίες.
Πενήντα ένα χρόνια μετά την αποχώρησή της, η ιστορία της ΣΜΥ στη Σάμο μπορεί να συμπληρωθεί μέσα από φωτογραφίες, προσωπικές μαρτυρίες και δημοσιεύματα της εποχής, ώστε να καταγραφούν όχι μόνο οι ημερομηνίες και οι στρατιωτικές μεταβολές, αλλά και οι άνθρωποι που συνδέθηκαν με αυτή την περίοδο.
Πηγές: Για τη σύνταξη του ιστορικού αφιερώματος χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από την επίσημη ιστορική αναφορά της Σχολής Μονίμων Υπαξιωματικών, τον ενημερωτικό οδηγό της 79 ΑΔΤΕ του Γενικού Επιτελείου Στρατού και το περιοδικό «Ο Υπαξιωματικός», τεύχος 71.
