Εννέα γιατροί από διαφορετικές ειδικότητες ανέβηκαν στο βήμα του Δημαρχιακού Μεγάρου του Δήμου Ανατολικής Σάμου σήμερα, Σάββατο 25 Απριλίου, για να μιλήσουν για κάτι που αφορά όλους, τον εμβολιασμό. Από το νεογέννητο ώς την έγκυο, από τον διαβητικό ώς τον καρκινοπαθή, κάθε ομιλητής ανέλυσε τα νεότερα δεδομένα για την ηλικία ή την ομάδα ασθενών που γνωρίζει καλύτερα.
Τη διοργάνωση ανέλαβε ο Σύλλογος Φίλων και Υποστηρικτών Καρκινοπαθών Νομού Σάμου «ΕυΠο», υπό την αιγίδα του Ιατρικού Συλλόγου Σάμου με κεντρικό θέμα “Εμβολιασμός: Ασπίδα Προστασίας σε κάθε Ηλικία” . Στους χαιρετισμούς, η πρόεδρος του «ΕυΠο» Θεοδώρα Παπαδάμ και η Α. Χατζημανώλη, νοσηλεύτρια και γραμματέας του ΔΣ, τόνισαν γιατί ο σύλλογος επέλεξε αυτό το θέμα. Οι καρκινοπαθείς είναι ευπαθής ομάδα, αλλά παράλληλα υπάρχουν πλέον εμβόλια που προλαμβάνουν τον καρκίνο, όπως τα εμβόλια κατά HPV και ηπατίτιδας Β, καθώς και νέα θεραπευτικά εμβόλια που εκπαιδεύουν το ανοσοποιητικό να επιτίθεται στα καρκινικά κύτταρα. Ο σύλλογος, που μετράει τρία χρόνια ζωής και αριθμεί περίπου 250 μέλη, συστάθηκε από ανθρώπους που βίωσαν ή βιώνουν τη νόσο στην ίδια τους την οικογένεια.
Η παιδίατρος Κ. Πετρούσκα ξεκίνησε από την αρχή, κυριολεκτικά. Τον πρώτο χρόνο ζωής το εμβολιαστικό πρόγραμμα είναι πυκνό και για καλό λόγο: η έγκαιρη προστασία πρέπει να χτιστεί πριν το βρέφος εκτεθεί σε ευρύτερες κοινωνικές ομάδες.
Στους 2, 4 και 6 μήνες χορηγείται το εξαδύναμο που καλύπτει έξι σοβαρές ασθένειες με μία ένεση, ενώ παράλληλα ξεκινά ο πνευμονιόκοκκος και ο μηνιγγιτιδόκοκκος Β. Το εμβόλιο του ροταϊού, που δίνεται από το στόμα, πρέπει να ολοκληρωθεί αυστηρά πριν τον 8ο μήνα.
Από τον 12ο μήνα προστίθενται αναμνηστικές δόσεις και νέα εμβόλια: MMR για ιλαρά, παρωτίτιδα και ερυθρά, ανεμευλογιά, ηπατίτιδα Α. Στα 4-6 χρόνια, πριν το Δημοτικό, το τετραδύναμο DTPa-IPV κλειδώνει την προστασία. Στα 11-12 έρχεται το HPV, το Tdap-IPV και ο τετραδύναμος μηνιγγιτιδόκοκκος MenACWY.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο Nirsevimab (Beyfortus), το μονοκλωνικό αντίσωμα κατά του RSV που εισήχθη στην Ελλάδα από το 2024-2025. Δεν πρόκειται για εμβόλιο με την κλασική έννοια αλλά για έτοιμα αντισώματα, δηλαδή παθητική ανοσοποίηση, και πλέον συστήνεται για όλα τα νεογνά, όχι μόνο τα πρόωρα.
Τα πολυδύναμα εμβόλια χαρακτηρίστηκαν χρυσό πρότυπο της σύγχρονης παιδιατρικής: λιγότερα τσιμπήματα, ταχύτερη κάλυψη, λιγότερο άγχος για το βρέφος και τους γονείς. Και μια σημαντική διευκρίνιση που η παιδίατρος θέλησε να τονίσει: αν χαθεί μια δόση, ο εμβολιασμός συνεχίζεται από εκεί που σταμάτησε. Δεν ξαναρχίζει ποτέ από την αρχή. «Δεν είναι ποτέ αργά να καλυφθούν τα κενά», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Αν τα παιδιά εμβολιάζονται σε ποσοστά άνω του 95%, η εικόνα στους ενήλικες είναι πολύ διαφορετική. Αυτό κατέδειξε η παθολόγος Α. Γεωργίου, η οποία παρουσίασε το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Ενηλίκων 2025.
Μια μελέτη σε 1.571 άτομα στην Ελλάδα έδειξε ότι μόλις το 21% είναι εμβολιασμένο κατά τετάνου, ενώ το 55% δεν έχει ενημερωθεί καν για την ανάγκη προφύλαξης. Αυτό το κενό πληρώθηκε το 2024-2025 με αύξηση κρουσμάτων κοκκύτη και ιλαράς, που οδήγησε σε νέες εκστρατείες ενημέρωσης από τον ΕΟΔΥ.
Το εμβολιαστικό σχήμα για ενήλικες καλύπτει ένα ευρύ φάσμα: γρίπη κάθε χρόνο από μέσα Οκτωβρίου ώς τέλη Νοεμβρίου, πνευμονιόκοκκος με εξατομικευμένο σχήμα ανάλογα με την ηλικία και το ιστορικό, MMR για όσους γεννήθηκαν μετά το 1970 και δεν έχουν ανοσία, ανεμευλογιά για μη άνοσους γεννηθέντες μετά το 1990, HPV για ανεμβολίαστους 18-45 ετών υψηλού κινδύνου, Covid-19 για άτομα άνω των 60 ετών, RSV για άτομα άνω των 75 ετών και έρπητας ζωστήρας σε 2 δόσεις για άτομα άνω των 60. Παρουσιάστηκε επίσης ο χάρτης εμβολίων ταξιδιωτικής ιατρικής, που διαφέρει ανάλογα με τον προορισμό.
Ο παθολόγος-διαβητολόγος Χ. Καζάζης ξεκίνησε από κάτι που πολλοί αγνοούν: ο σακχαρώδης διαβήτης, ακόμα και όταν είναι καλά ρυθμισμένος, γερνά τα κύτταρα του ανοσοποιητικού στον μυελό των οστών. Η υπεργλυκαιμία προκαλεί χρόνια φλεγμονή που αφήνει τον οργανισμό ευάλωτο σε λοιμώξεις, πνευμονία, σηψαιμία και μηνιγγίτιδα.
Ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός. Η γρίπη μπορεί να εκτοξεύσει το ζάχαρο στα ύψη, τα άτομα με διαβήτη παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά ηπατίτιδας Β σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό, ενώ ο κίνδυνος θανάτου από πνευμονία είναι σημαντικά αυξημένος. «Ο εμβολιασμός αποτελεί την καλύτερη προστασία για τις παθήσεις που μπορεί να προληφθούν», τόνισε χαρακτηριστικά.
Για τους διαβητικούς συστήνονται οκτώ εμβόλια: γρίπη ετησίως, πνευμονιόκοκκος, RSV για άνω των 60 ετών, τέτανος-κοκκύτης ανά 10ετία, ηπατίτιδα Β, έρπητας ζωστήρας με 2 δόσεις Shingrix για άνω των 50 ετών, Covid-19 και HPV. Ο ίδιος παρουσίασε δεδομένα από μελέτη σε 6,4 εκατομμύρια άτομα που δεν βρήκε καμία σύνδεση εμβολίου Covid-19 με αιφνίδιο θάνατο.
Η πνευμονολόγος Μ. Βακιντή έφερε αριθμούς που δύσκολα αφήνουν αδιάφορο. Το εμβόλιο κατά RSV αποδείχθηκε έως 80% αποτελεσματικό στην πρόληψη νοσηλείας και θανάτου σε άτομα άνω των 60 ετών. Ο αντιγριπικός εμβολιασμός μειώνει τις νοσηλείες κατά 35% και τον κίνδυνο πνευμονίας κατά 64% σε ασθενείς με αναπνευστικά νοσήματα, ενώ για τους ηλικιωμένους άνω των 65 ετών η αποτελεσματικότητα έναντι πνευμονίας φτάνει το 59,6%.
Για τους ασθενείς με ΧΑΠ και Άσθμα, η έλλειψη εμβολιασμού σημαίνει συχνότερες παροξύνσεις, περισσότερες νοσηλείες και συχνά μηχανικό αερισμό. Ο συνδυασμός γρίπης και πνευμονιόκοκκου μειώνει τη θνησιμότητα από πνευμονία κατά 35% και συντομεύει τη νοσηλεία κατά 2 περίπου ημέρες.
Ένα πρακτικό στοιχείο που αξίζει να θυμούνται οι ασθενείς: η ανοσία του αντιγριπικού εμβολίου μειώνεται περίπου 8-9% κάθε μήνα μετά τον εμβολιασμό. Γι’ αυτό το παράθυρο μέσα Οκτωβρίου ώς τέλη Νοεμβρίου δεν είναι τυχαίο. Ο εμβολιασμός δεν εξαλείφει πλήρως τη νόσο, μειώνει όμως δραστικά τη νοσηλεία, την ανάγκη για ΜΕΘ και τη θνητότητα, και αυτό για έναν ασθενή με χρόνιο αναπνευστικό πρόβλημα κάνει τεράστια διαφορά.
Ο ρευματολόγος Ι. Σοφιανός αντιμετώπισε τους μύθους που ακούει συχνότερα στο ιατρείο του. Ότι τα εμβόλια αποδυναμώνουν το ανοσοποιητικό, ενώ η αλήθεια είναι ότι το εκπαιδεύουν. Ότι τα εμβόλια προκαλούν αυτοάνοσα, ενώ δεν υπάρχει επιστημονική απόδειξη. Και ότι οι νέοι δεν τα χρειάζονται, ενώ οι ρευματοπαθείς έχουν αυξημένο κίνδυνο σε κάθε ηλικία.
Τα αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, ο λύκος, η ψωριασική αρθρίτιδα, το σκληρόδερμα, οι αγγειίτιδες και το σύνδρομο Sjögren, δημιουργούν μια ιδιαίτερη κατάσταση: το ανοσοποιητικό ασχολείται με το σώμα αντί με τα μικρόβια, ενώ τα φάρμακα, κορτιζόνη, βιολογικοί παράγοντες και ανοσοκατασταλτικά, ρίχνουν περαιτέρω την άμυνα. Αποτέλεσμα: μια κοινή λοίμωξη μπορεί να εξελιχθεί σε κάτι πολύ πιο σοβαρό.
Τα αδρανοποιημένα εμβόλια είναι ασφαλή ακόμα και σε ισχυρή ανοσοκαταστολή. Ιδανικά ο εμβολιασμός γίνεται όταν η νόσος είναι σταθερή και πριν από την έναρξη βιολογικής αγωγής, αλλά ακόμα και αν κάποιος λαμβάνει ήδη θεραπεία, ο εμβολιασμός παραμένει απαραίτητος. Οι εξάρσεις μετά από εμβόλιο είναι σπάνιες και συνήθως ήπιες και παροδικές.
Ο ογκολόγος Γ. Οικονομόπουλος ξεκαθάρισε ότι στους ογκολογικούς ασθενείς δεν υπάρχει ένα ενιαίο πρόγραμμα. Κάθε περίπτωση είναι διαφορετική και απαιτεί πάντα συνεννόηση με τον ογκολόγο. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο εμβολιασμός αποφεύγεται. Αντίθετα, συστήνεται έντονα με στόχο τη μέγιστη ανοσολογική απόκριση.
Το ζήτημα είναι κυρίως ο χρονισμός. Ιδανικά ο εμβολιασμός γίνεται μία εβδομάδα πριν την έναρξη χημειοθεραπείας. Κατά τη διάρκειά της συστήνεται 7 ημέρες μετά την ενδοφλέβια θεραπεία και 10 ημέρες πριν την επόμενη δόση, αποφεύγοντας πάντα τις περιόδους ουδετεροπενίας. Ακτινοθεραπεία και ορμονοθεραπεία δεν δημιουργούν κανένα πρόβλημα, ενώ η ανοσοθεραπεία συνήθως επιτρέπεται.
Ο μαιευτήρας-γυναικολόγος Ι. Κατσούλης, που συμμετείχε διαδικτυακά, έφερε μια οπτική που συχνά παραβλέπεται: ο εμβολιασμός της εγκύου δεν προστατεύει μόνο τη μητέρα. Τα αντισώματα μεταφέρονται στο έμβρυο μέσω πλακούντα και συνεχίζουν να μεταφέρονται μέσω θηλασμού, οπότε το νεογέννητο αποκτά προστασία πριν καν αρχίσει το δικό του εμβολιαστικό πρόγραμμα.
Τέσσερα εμβόλια συστήνονται για κάθε έγκυο: γρίπη, Covid-19, κοκκύτης-τέτανος-διφθερίτιδα και RSV. Ο κοκκύτης χορηγείται σε κάθε κύηση ανεξάρτητα αν έχει γίνει σε προηγούμενες, ενώ το RSV συστήνεται μεταξύ 32ης και 36ης εβδομάδας ώστε τα αντισώματα να φτάσουν στο έμβρυο πριν τις περιόδους έξαρσης. Αντενδείκνυνται τα ζωντανά εμβόλια: HPV, MMR, ανεμευλογιά, έρπητας ζωστήρας και BCG. Μια σειρά άλλων εμβολίων χορηγείται μόνο επί ενδείξεως και πάντα με γνώμη του μαιευτήρα.
Η εσπερίδα έκλεισε με δύο παρουσιάσεις που έδωσαν άλλη διάσταση στη συζήτηση. Η αναισθησιολόγος Ι. Λασηθιωτάκη, που συντόνισε και την εκδήλωση, ανέλυσε τους μύθους γύρω από τα εμβόλια, ενώ ο ψυχίατρος Ι. Μιχαηλίδης εστίασε στους φόβους που εμποδίζουν τον κόσμο να εμβολιαστεί. Μια διάσταση που σπάνια μπαίνει στη δημόσια συζήτηση: δεν φτάνει να ξέρουμε ότι τα εμβόλια είναι ασφαλή. Πρέπει να αντιμετωπίσουμε και τον λόγο που ο κόσμος φοβάται να τα κάνει.
Το κοινό είχε στη συνέχεια την ευκαιρία να απευθύνει ερωτήσεις σε όλους τους εννέα ομιλητές. Το συμπέρασμα που διατρέχει κάθε παρουσίαση είναι το ίδιο, ο εμβολιασμός δεν αφορά μόνο τα παιδιά. Σε κάθε ηλικία, σε κάθε κατάσταση υγείας, η ενημέρωση και η πρόληψη σώζουν ζωές.
