Την παραχώρηση για 99 χρόνια της χρήσης του κτιρίου που στεγάζει το Μουσείο Ναυπηγικών και Ναυτικών Τεχνών του Αιγαίου στο Ηραίο προς το Υπουργείο Πολιτισμού ενέκρινε ομόφωνα το Δημοτικό Συμβούλιο Ανατολικής Σάμου. Το υπουργείο προτίθεται να αναλάβει πλήρως τη διοικητική και οικονομική ευθύνη λειτουργίας του μουσείου, ενώ ο Δήμος θα μπορεί να συνεργάζεται μαζί του για κοινές δράσεις και εκδηλώσεις.
Η απόφαση αφορά την παραχώρηση της χρήσης του κτιρίου και όχι τη μεταβίβαση της κυριότητάς του. Η τελική συμφωνία θα αποτυπωθεί στους όρους που θα διαμορφωθούν μεταξύ του Δήμου Ανατολικής Σάμου και του Υπουργείου Πολιτισμού.
Η πρόταση κατατέθηκε ύστερα από επιστολή της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη, προς τον δήμαρχο Ανατολικής Σάμου, Παρασκευά Παπαγεωργίου, με ημερομηνία 7 Ιουλίου 2026. Στην επιστολή το υπουργείο δηλώνει ότι είναι διατεθειμένο να αναλάβει πλήρως, διοικητικά και οικονομικά, τη λειτουργία του μουσείου, εφόσον ο Δήμος παραχωρήσει τη χρήση του κτιρίου για 99 χρόνια.
Το Υπουργείο Πολιτισμού επισημαίνει ότι η ξυλοναυπηγική τέχνη έχει εγγραφεί από το 2014 στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ενώ το 2023 εντάχθηκε και η ιστιοφορία με πανί τύπου «λατίνι». Χαρακτηρίζει το μουσείο του Ηραίου πρωτότυπο εγχείρημα για τη διαφύλαξη και την ανάδειξη της ξυλοναυπηγικής τέχνης και της ναυτοσύνης του Αιγαίου.
Στην εισήγησή του, ο αρμόδιος δημοτικός σύμβουλος Μιχάλης Πνευματικάκης υπογράμμισε ότι το μουσείο πρέπει να ξεπεράσει τα όρια του Δήμου Ανατολικής Σάμου και να αποκτήσει μεγαλύτερη εμβέλεια.
«Η εισήγησή μου είναι ότι το μουσείο πρέπει να φύγει από τα όρια του Δήμου Ανατολικής Σάμου, να ταξιδέψει», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για μια υποδομή με αυξημένες και ιδιαίτερα εξειδικευμένες απαιτήσεις.
Όπως εξήγησε, για τη λειτουργία του χρειάζονται σημαντικοί οικονομικοί πόροι, εξειδικευμένο προσωπικό, συντηρητές ξύλινων σκαφών και κυβερνήτες για τα δύο πλοία που προβλέπεται να πραγματοποιούν πλόες. Κατά την εκτίμησή του, ένας δήμος δύσκολα μπορεί να εξασφαλίσει και να διατηρήσει όλο το αναγκαίο προσωπικό.
«Δεν είναι ένα στατικό λαογραφικό μουσείο», σημείωσε, προσθέτοντας ότι το αντικείμενό του είναι ιδιαίτερα απαιτητικό και ότι το Υπουργείο Πολιτισμού αποτελεί τον αρμόδιο φορέα για να αναλάβει τη λειτουργία και την περαιτέρω προβολή του.
Από την πλευρά του Πνευματικού Ιδρύματος «Νικόλαος Δημητρίου», ο Ορέστης Βάλης υπενθύμισε ότι η δημιουργία του μουσείου ξεκίνησε ως όραμα το 1996, ωστόσο τριάντα χρόνια αργότερα το έργο δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί και τεθεί σε πλήρη λειτουργία.
Ο κ. Βάλης απέδωσε την πολύχρονη καθυστέρηση στη δυσκολία και στο υψηλό κόστος του εγχειρήματος, αποφεύγοντας, όπως είπε, να καταλογίσει ευθύνες. Τόνισε ότι στόχος του Ιδρύματος είναι να ολοκληρωθεί το μουσείο και να λειτουργήσει προς όφελος των κατοίκων και συνολικά της Σάμου.
Όπως ανέφερε, η παρέμβαση της υπουργού Πολιτισμού προσφέρει τη δυνατότητα να αναλάβει το υπουργείο τόσο το οικονομικό όσο και το διαχειριστικό βάρος του μουσείου και της Σχολής Ξυλοναυπηγικής στο Ηραίο.
Σύμφωνα με τον κ. Βάλη, τα οικονομικά δεδομένα δείχνουν ότι καμία δημοτική αρχή, ακόμη και οι δύο δήμοι της Σάμου από κοινού, δύσκολα θα μπορούσαν να καλύψουν σε βάθος χρόνου τις ανάγκες του μουσείου και της σχολής με τον τρόπο που απαιτείται.
«Είμαστε εδώ ως Ίδρυμα για να στηρίξουμε, όπως έχουμε κάνει μέχρι σήμερα», σημείωσε, καλώντας το Δημοτικό Συμβούλιο να δώσει θετική απάντηση στην πρόταση του Υπουργείου Πολιτισμού.
Στη συνέχεια τον λόγο πήρε ο Κώστας Δαμιανίδης, εκπρόσωπος του Συλλόγου Φίλων του Μουσείου Ναυπηγικών και Ναυτικών Τεχνών του Αιγαίου. Ο κ. Δαμιανίδης συμφώνησε με την πρόταση παραχώρησης και τόνισε ότι το Υπουργείο Πολιτισμού είναι ο πλέον κατάλληλος φορέας για να αναλάβει τη λειτουργία της υποδομής.
Όπως επισήμανε, το υπουργείο έχει δείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ξυλοναυπηγική ως στοιχείο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς και επιδιώκει να την προβάλλει μέσα από έναν οργανωμένο θεσμό, όπως το μουσείο της Σάμου.
Ο κ. Δαμιανίδης χαρακτήρισε το μουσείο εθνικής εμβέλειας, υπογραμμίζοντας ότι δεν υπάρχει αντίστοιχη οργανωμένη δομή στην Ελλάδα. Εκτίμησε, μάλιστα, ότι ενδεχομένως να μην υπάρχει παρόμοιο μουσείο ούτε στη Μεσόγειο.
Σύμφωνα με τον ίδιο, έχουν ήδη κατατεθεί προτάσεις συνεργασίας από το εξωτερικό, καθώς και προτάσεις χορηγιών για την έναρξη της λειτουργίας του. Οι σχετικές διαδικασίες, όμως, δεν μπορούν να προχωρήσουν όσο δεν έχει οριστεί επίσημα φορέας λειτουργίας του μουσείου.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη σύνδεση του μουσείου με το Πειραματικό Τμήμα Ξυλοναυπηγικής στη ΣΑΕΚ Σάμου. Όπως εξήγησε, το σχέδιο του Υπουργείου Πολιτισμού προβλέπει ένα «ζωντανό μουσείο», στο οποίο η έκθεση θα συνδυάζεται με την εκπαίδευση και τη βιωματική παρουσίαση της ξυλοναυπηγικής τέχνης.
Το Πειραματικό Τμήμα Ξυλοναυπηγικής έχει ήδη ιδρυθεί με απόφαση του Υπουργείου Παιδείας τον Αύγουστο του 2025. Παράλληλα, το Υπουργείο Πολιτισμού έχει ενισχύσει οικονομικά τον Δήμο για την ολοκλήρωση εργασιών συντήρησης, τη βελτίωση της έκθεσης και των υποδομών, καθώς και την αντιμετώπιση εκκρεμοτήτων στο κτίριο.
Ο κ. Δαμιανίδης παρουσίασε επίσης τα στοιχεία της μελέτης βιωσιμότητας που είχε εκπονηθεί με πρωτοβουλία του Δήμου και είχε εγκριθεί από το Δημοτικό Συμβούλιο. Η μελέτη προβλέπει 13 θέσεις εργασίας και ετήσιο προϋπολογισμό από 250.000 έως 280.000 ευρώ, ποσό που, όπως σημείωσε, δύσκολα μπορεί να καλυφθεί από τα οικονομικά του Δήμου.
Αναφέρθηκε ακόμη στην αίθουσα εκδηλώσεων και περιοδικών εκθέσεων, καθώς και στους υπαίθριους χώρους του μουσείου, οι οποίοι θα μπορούν να χρησιμοποιούνται από τον Δήμο για πολιτιστικές και κοινωνικές δράσεις. Πρότεινε η δυνατότητα αυτή να αποτυπωθεί με σαφήνεια στη συμφωνία που θα υπογραφεί με το Υπουργείο Πολιτισμού.
Η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου ήταν ομόφωνη. Οι παρατάξεις της αντιπολίτευσης ψήφισαν υπέρ της παραχώρησης, διατύπωσαν όμως επιφύλαξη ως προς τους επιμέρους όρους της συμφωνίας, ζητώντας να τους εξετάσουν αναλυτικά όταν ολοκληρωθεί το σχετικό κείμενο και πριν από την υπογραφή του από τις δύο πλευρές.
Φωτ. Μουσείο Ναυπηγικών Τεχνών Σάμου
